ابو القاسم سلطانى
463
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
مسكن ، تسكيندهنده دردهاى مزمن و خوشبوكننده هستند و در طب عوام به عنوان مسكن مصرف مىشوند . Code - 2877 ياسمين سفيد Jasminum officinale L . درختچهاى است پايا ، بالارونده ، نيمه سبز به ارتفاع 7 - 2 متر از خانواده Oleaceae ، ساقه سخت و چوبى ، منشعب ، شاخهها نازك ، شياردار ، سبزرنگ بدون كرك ، برگها متقابل بدون كرك با تقسيمات شاخهاى مركب از سه زوج برگچه بيضى شكل مثلثى ، دراز ، سرنيزهاى نوكتيز و يك برگچه انتهائى بزرگتر . گل سفيد ، معطر به درشتى 2 سانتىمتر ، تعداد كم 5 - 2 گل ، مجتمع در گل آذين ديهيم در رأس شاخهها . گلها از اول ارديبهشت تا تيرماه ظاهر شده و فضاى اطراف خود را معطر مىكنند . ميوه سته دو خانه ، در هر خانه يك دانه وجود دارد . پراكندگى : گياه بومى جنوب غربى آسيا مىباشد . در هيماليا ، افغانستان ، قفقاز و شمال ايران رويش دارد . محل رويش آن در ايران سواحل درياى خزر ، بابلسر ، دامنههاى كمارتفاع نوشهر ، جنگلهاى نور ، دره رودخانه چالوس ، تنكابن ، لاهيجان ، رشت و كدوم ، همدان ، كرمان ، بين نيشابور و مشهد ، بين گرگان و بجنورد ، كرج ، دربند تهران و به جهت زيبائى و معطر بودن گلها پرورش داده مىشود . واژگان : به زبان پهلوى Y smin ( 1 * ) ناميده شده است . در بند هش آمده است كه Vahman ( بهمن : ماه يازدهم سال ) امشاسبند خويش ( فرشته نگهبان ) ياسمن سپيد است ( 2 * ) . نام جنس گياه از واژه لاتينى ماخوذ از Yasmin پهلوى است . آن را سجلّاط ، ياسمون و ياسم مىنامند ( ابو حنيفه به نقل ابو ريحان بيرونى : 3 * ) ، ياسمين هو العريف ( ابن ميمون : 4 * ) ، به شيرازى گل هاشم ( انصارى : 5 * ) و دهن ( روغن ) آن را به رومى اياسيمى ليون ( Iasmelaion ) نامند . دهن ياسمين ، دهن زنبق و دهن رازقى يكى است . رنگ آن به رنگ سرمه است و به پارسى آن را كبود زنبق مىنامند ( ابو ريحان : ( 3 * ) ) . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : تئوفراست و ديوسكوريد از آن نام نبردهاند . گياه از قرن شانزدهم به اروپا وارد شده است به نظر مىرسد اولين دانشمندى كه درباره آن تحقيق نموده ماسرجويه پزشك ايرانى معاصر با اطباء اسكندرانى ، زمان خسرو پرويز ( حدود 680 ميلادى ) است . ماسرجويه گويد چنانچه برگ تازه يا خشك ياسمين سفيد را بر روى كلف قرار دهند آن را از بين مىبرد و ابن ماسويه ( 777 تا 857 ميلادى ) گويد كه در درجه دوم گرم و خشك است . براى اشخاص سالخورده و